Ιερό Άμμωνα Δία

Το Ιερό του Άμμωνα Δία βρίσκεται στη χερσόνησο της Κασσάνδρας, δίπλα στο χωριό Καλλιθέα και αποτελεί ένα από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους της Χαλκιδικής. Και αυτό διότι είναι το μοναδικό ιερό αυτού του μεγέθους αφιερωμένο στον «ελληνοαιγυπτιακό» θεό σε ολόκληρο τον ευρωπαϊκό χώρο. Κάτι που δείχνει την επαφή του αρχαίου ελληνικού κόσμου με την Αίγυπτο, ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι ο Άμμωνας Δίας έγινε ιδιαίτερα γνωστός μετά την επίσκεψη του Μεγάλου Αλεξάνδρου στο μαντείο του Σίβα στην Αίγυπτο.

Το ιερό αποκαλύφθηκε τυχαία το 1969, με αφορμή την ανέγερση ενός ξενοδοχείου, ενώ οι ανασκαφές που ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια έδειξαν ότι η ίδρυσή του ανάγεται στο δεύτερο μισό του 8ου αιώνα π.Χ..

Η εξέλιξη του ιερού μέσα στους αιώνες ήταν η εξής:

• - Τον 8ο αιώνα π.Χ. άποικοι από την Εύβοια που εγκαταστάθηκαν στην Άφυτο, ίδρυσαν ένα ιερό αφιερωμένο στον Διόνυσο και τις Νύμφες. Με τη λατρεία να λαμβάνει χώρα μέσα σε ένα σπήλαιο που βρίσκεται κάτω από τον βράχο, στη νοτιοδυτική πλευρά του αρχαιολογικού χώρου.
   
• - Τον 5ο αιώνα π.Χ. εισάγεται στο Ιερό η λατρεία του Άμμωνα Δία, μιας θεότητας που συνδυάζει τον Έλληνα Δία με τον Αιγυπτιακό Άμμωνα-Ρα, που συχνά απεικονίζεται με κέρατα κριαριού.
   
• - Τον 4ο αιώνα π.Χ. οικοδομείται ο περίπτερος δωρικός ναός με 6 κίονες στις στενές και 11 στις μακρές πλευρές, τα ερείπια του οποίου βλέπουμε σήμερα.
   
• -Κατά της Ρωμαϊκή Εποχή (1ος - 2ος αιώνας μ.Χ.) προστέθηκαν 2 σειρές κερκίδων για πιστούς που παρακολουθούσαν τα δρώμενα που λάμβαναν χώρα στο βωμό που κατασκευάστηκε πάνω στον παλαιότερο.
   
• - Με τα διατάγματα του Θεοδοσίου Α΄ (Μέγα Θεοδοσίου) (379-395 μ.Χ.) όταν ο χριστιανισμός έγινε επίσημη θρησκεία του Βυζαντίου το καταστράφηκε οριστικά, με το ναό να αποσυναρμολογειται και τα υλικά του να χρησιμοποιούνται σε άλλα οικοδομήματα της περιοχής.
   
• - Τον 5ο αιώνα μ.Χ. στο σημείο χτίστηκε παλαιοχριστιανική βασιλική η οποία καταστράφηκε από επιδρομές και τον 11ο όταν η περιοχή έγινε μετόχι της Μονής Αγίου Παντελεήμονος Αγίου Όρους (ρωσικό μοναστηρι) χτίστηκε εκκλησάκι του Αγίου Παντελεήμονα που σώζεται μέχρι σήμερα.

Σήμερα, ο χώρος είναι ανασκαμμένος και προστατευμένος, είναι ορατή η βάση του δωρικού ναού και τα ίχνη των ρωμαϊκών κερκίδων ενώ λίγο πιο πέρα βρίσκεται η σπηλιά του Διονύσου και των Νυμφών.